Ağır metal nedir? Canlılar üzerindeki olumsuz etkileri nelerdir?

Feb 7, 2011 PembeRehber

Çok sık duyar olduk özellikle günümüzde “Ağır Metaller” kavramınını. Özellikle deniz ürünlerinin çoğundaki varlığı korkutur oldu hepimizi.  Aslında bu metaller, yaşamsal alanda bolca kullanılır olsa da, direkt olarak beslenme zincirine geçişleri daha da ciddi sonuçlar doğurabiliyor sağlığımız açısından. Sonunda ben de, ağır metaller üzerine bir post yayınlamaya karar verdim. Biraz mesleki bilgilerim ışığında biraz da kaynaklardan yararlanarak bir derleme yaptım. Umarım merak edenler varsa biraz olsun yardımcı olur yazım.

Ağır Metal nedir? 

Yoğunluğu 5 g/cm3 ten fazla olan element metallere, genel olarak “ağır metaller” adı verilmektedir. Suyun yoğunluğunun 1 g/cm3 olduğunu düşünürsek bu metallerin sudan 5 kat daha ağır olduğu gerçeğiyle yüzleşebiliriz. Bu metaller, günümüzde endüstri toplumunun egemenliğiyle  birlikte, fabrika ve üretim tesislerinde sıklıkla kullanılır oldu. Civa, Kadminyum ve Kurşun ağırmetaller arasında en tehlikeli olanlarıdır.

 

 

Ağır metallerin tümü sağlığımız için zararlı mıdır?

Hayır değildir. Vücudumuz yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için yaklaşık 60-70 adet ağır metale ihtiyaç duymaktadır. Demir ve Çinko bunların başında gelmektedir.

Ağır metallerin sıklıkla kullanıldığı endüstriler nelerdir?

Termik santraller, gübre sanayi, demir-çelik-çimento sanayii, boya endüstrisi, otomotiv endüstrisi, cam sanayi vb.

Ağır metaller canlı bünyesine nasıl geçer?

Solunum, sindirim ve cilt yoluyla bu metalleri bünyemize alabiliriz. Ağır metallerin bazıları canlı organizmalar tarafından metabolize edilemezler (yani kullanılamazlar- örneğin demir kan hücrelerinde hemoglobin için oksijen taşınmasına yardım ederken, Bakır, Aluminyum, Kurşun, Arsenik, Platin, Civa gibi ağır metaller canlı bünyesinde kullanılmaz sadece birikir.) Bu tür ağır metaller canlı bünyesinde birikmesi dışında yediğimiz canlı organizmalarla taşınır (biyoakümülasyon).

Örneğin, yakınında ağır metallerin kullanıldığı bir endüstri olan bir sahil kasabası düşünün. Bu tesisin ürettiği atıksuyun denize arıtılmadan verildiğini düşünün. Denizde yaşayan canlıların bu suda yaşadığını ve beslendiğini düşünün. Balıkçınınızın buradan avlandığını düşünün. Sizin aldığınız balığın bu ağır metalleri barındırma ihtimali çok yüksektir.  Bünyesinde ağır metal biriktiren küçük balıkları yiyen büyük balıkların bünyesinde çok daha fazla ağır metal birikecektir. Biz de o büyük balığı yiyeceğimize göre, en büyük ağır metal birikmesi biz insanoğlunun vücudunda olacaktır. Matruşka bebek mantığı yani. Dipte yaşayan balıklardaki tehlike daha fazla. Çünkü deniz dibine çöken ağır metallerle bu balıkların karşılaşma oranı yüksek. Suyu süzerek beslenen deniz canlıları için ise tehlike daha da yüksek (örnek: midye vb.)

Peki, sadece ağır metaller vücudumuza sadece sindirim yolu ile mi giriyor. Büyük şehirlerde hergün maruz kaldığımız egsoz dumanı, kurşun deposu. Son yıllardaki kurşunsuz benzin modası,  çevresel bilincin uyanışı.

 

Civaya DİKKAT!

Civa, eski ateş ölçer termometrelerin çoğunda bulunurdu. Hatta küçükken, o termometrelerin  kırılmasına 2-3 kez şahit oldum. Annem, kırılan termometrenin içinden çıkan o minik yoğun toplarla oynama isteğime şiddetle karşı çıkardı.  “Zararlı, zehirli” derdi bana. Günümüzde bu termometrelerin kullanımına yasaklar getiriliyor.

Civa, oda sıcaklığında buharlaşabilen bir ağır metal. Hem de en tehlikeli, toksik olanlarından. Solunum yolu ile ciğerlere oradan da tüm vücudumuza yayılabilecek bir ağır metal. Direkt olarak sinir sistemine etki eden bir metal. Çok yüksek konsantrasyonlarda maruz kalındığında ani ölümlere yol açabilecek kadar da tehlikeli. Civaya çıplak elle asla dokunmayın.

Toplumuzda, “Civa” nın “NAZAR SAVICI” olarak kullanıldığına şahit oldum. Küçük bir şişeye konulan civa  elbiselerin içinde saklanıyordu. Şaşkınlıktan  küçük dilimi yutacaktım.  Uyarıda da bulundum. Ne kadar etki etti bilmiyor. Aman hanımlar, sakın ha! Potansiyel değil kinetik  bir bomba taşıyor vücutlarında bu tür davranışlarda bulunanlar.

“Civa” nın zararları nelerdir?

Özellikle hanımlarda adet düzensizliği ve doğurganlık üzerine olumsuz etkileri vardır. Hamileliklerde düşüklere ve erken doğumlara neden olmaktadır. Doğumsal anomaliler gözlenmektedir.

Atık Pillere Dikkat!

Günümüz pillerinde civa kullanım oranı azaldı. Yine de içeriğinde civa ve kadminyum bulunan pilleri asla çöpe atmayın. Çöpe attığınız pillerin içindeki zararlı ağır metaller döner dolaşır yine size ulaşır.

En basit döngü şu şekilde oluyor;

- Sizden çöpe- çöp alanında bozulma sırasında toprağa- topraktan yeraltı sularına- kirlenen yer altı suyu bizim içme suyumuz olacaktı ama artık kullanılamaz halde.

“Ağır Metal” kabusundan nasıl korunuz?

Burada bize ve yetkililere büyük görevler düşüyor. Toplum içinde biz vatandaş olarak kurallara uymayan üretim tesilerini yetkililere bildireceğiz. Görevliler de yaptırım mekanizması olarak çalışacak. Bazı üretim aşamalarında  ağır metaller kullanılacaksa kullanılmalı. Ancak bu metallerin, doğaya salınması kontrol edilmeli. Eğer ilgili tesiste, havaya salınan ağır metal varsa. Tesis önlemini alıp bacasına filtre takmalı.  Tesisin atık suyundaki ağır metal konsantrasyonu olması gereken miktarlara indirilmeli. Bu da arıtım üniteleriyle sağlanabilir. Günlük karlar peşinde olmamalı. Tüm bunlar maaliyet arttırıcı uygulamalar olsa da, insan ve hayvan sağlığının yanında azımsanmalı.  

Kaynaklar:

WHO (Dünya sağlık örgütü)

EPA (Çevre Koruma Ajansı)